1976–1996 | Alkoholisme, Stilte en die Stadige Ontrafeling van ’n Sestienjarige Huwelik

Alkoholisme is 'n meedoënlose siekte wat jou van waardigheid, vertroue en stabiliteit ontneem. Vir sestien jaar het ek in die skaduwee daarvan geleef en probeer om 'n huwelik bymekaar te hou wat stilweg en reëlmatig uitmekaar geval het. Alkoholisme is tien keer erger, tien keer skadeliker as enige kanker. Dit verwoes jou lewe. Dit verwoes verhoudings, gesinne, vriendskappe en samelewings. Ek sou baie eerder met kanker leef as met alkoholisme.

Ek was sestien jaar lank met 'n alkoholis getroud. Toe ons mekaar ontmoet en uiteindelik in 1976 getrou het, het almal hard partytjie gehou en te veel gedrink. Om sosiaal te drink was algemeen verwag in ons vriendekring. Ek het die vryheid geniet om saam met vriende in die vrolikheid te deel, in teenstelling met die streng, godsdienstige agtergrond waarin ek grootgeword het. Ek het ook Daniel se geselskap geniet, want hy was altyd die siel van die partytjie. Hy het my laat lag, en ek het nooit getwyfel dat hy my liefhet nie.

Maar na 'n paar jaar het die pretmakers grootgeword en die tipiese boomer-era tydverdrywe aangevat. Ons het  huise en meubels gekoop en kinders grootgemaak. Almal het begin om minder partytjies te hou, minder te drink en loopbane ernstig op te neem. Almal behalwe my man; hy het die bottel harder as ooit geslaan.

Omdat ek geen vorige kennis van alkoholisme gehad het nie, het dit my lank geneem om te besef dat Daniel verslaaf was aan drank, dat dit 'n mediese probleem was wat nie met harde woorde of pragtige beloftes opgelos sou word nie, dat hy homself nie kon help nie. Ek het raad gevra by sy familie, ons vriende, sy werkgewer, die dominee en natuurlik my dokter. Sy familie het dit duidelik gemaak dat hulle nie glo dat daar enige probleem was nie, behalwe dat ek nie die vrou was wat hulle in die eerste plek vir hom sou gekies het nie. Sy vriende het gedink ek was 'n bietjie hard op hom. My vriende het my aangespoor om hom te verlaat, asof dit so maklik was met drie kinders en die salaris van 'n bankbeampte. Die dominee het my aangemoedig om 'n meer ondersteunende, onderdanige en liefdevolle vrou te wees (d.w.s. om nie seks te weier nie en om altyd "gereed" te wees wanneer hy sy huweliksregte opeis). Die dokter het my na professionele persone in hierdie veld verwys, wat almal saamgestem het dat Daniel professionele hulp nodig het, maar hy sou gewilliglik moes instem om na 'n rehabilitasiesentrum te gaan of om 'n program te betree waar hy behandeling kon ontvang. Maar Daniel was nooit gereed om daardie stap te neem nie, want volgens hom was sy drankgebruik glad nie 'n probleem nie – die probleem was sy vrou, wat aanhoudend oor sy drankgebruik gekla het.

Hy het altyd daarvan gehou om sy vrye tyd te hengel, te jag, deel te neem aan duiweresies en deur vinnige motors te bestuur. Sulke tydverdrywe is duur, en finansieel was ons altyd in 'n gat waaruit ons onsself nie kon grawe nie. Hy was baie selde oor naweke tuis om aan gesinsuitstappies deel te neem wat ek vir die kinders gereël het. Hy het die kinders getrou belowe dat ons Saterdagoggend strand toe sou gaan, maar dan bel sy vriend met die vissersboot om hom 'n plek op 'n visvanguitstappie aan te bied, of sy dobbelvriend laat hom weet dat hy 'n wenk het vir 'n sekere perd om te wen, of 'n kollega nooi hom na sy wildplaas vir die naweek, vroue en kinders uitgesluit. Die kinders het my uitgevra oor nog 'n gebroke belofte, nog 'n teleurstelling, en ek het geen bevredigende antwoorde gehad nie.

Ek het begin sukkel met die bykomende verantwoordelikhede van 'n voltydse loopbaan en om nie voldoende finansiële of emosionele ondersteuning van my maat te ontvang nie. Ek het my bes probeer om die verleentheid van die lewe met 'n aggressiewe dronkaard weg te steek, onbetaalde rekeninge te koördineer, verskonings oor my oortrokke rekeninge aan my bankbestuurder (wat toevallig ook my werkgewer was) aan te bied en weg te steek dat ons huis in 'n verbaal aggressiewe oorlogsone verander het. In die begin het ek gehuil en gesmeek; toe het ek kwaad geword en toe baie aggressief. Ek het alkoholisme nie as my probleem gesien nie, aangesien ek nie gedrink het nie, en ek wou nie meer tweede viool speel vir 'n bottel brandewyn in my huwelik en my huweliksbed nie. Toe begin die beskuldigings van die talle buite-egtelike verhoudings wat ek met ander mans gehad het – hoekom anders sou ek nie met hom wou slaap nie? Agterna beskou, wens ek net dat ek die name en telefoonnommers van al daardie mans gehad het – ek kon 'n bietjie pret gehad het – maar dit het nooit gematerialiseer nie. Dit het voorgekom asof ek nie die perfekte vrou was wat ek veronderstel was om te wees nie, en ek was ook nie 'n geskikte kandidaat vir 'n buite-egtelike verhouding nie.

Ek het in 1992 'n egskeiding deurgedruk toe ek nie meer die mishandelende gedrag en die skaamte en verleentheid van die lewe met 'n dronkaard kon hanteer nie. Die hof het my toesig oor die kinders gegee. Die egskeidingsbevel het 'n hofbevel ingesluit wat hom verbied het om kontak met die kinders of my te hê wanneer hy onder die invloed was. Daniel het destyds nog 'n goeie werk gehad en het in 'n huis in 'n straat een blok van waar ek gehuur het, ingetrek. Sy verskoning was dat hy wou hê die kinders moes hom so gereeld as wat hulle wou besoek. Maar dit het ook beteken dat hy sy vuil wasgoed stilletrjies kon aandra terwyl ek by die werk was, vir etes kon oorbly en 'n ogie kon hou oor die talle mans met wie ek verhoudings gehad het. Ja, ek wens! Ons kon net sowel getroud gebly het en voortgegaan het om skouspelagtige gevegte te voer.

Ek wou hom nie in my huis of in my lewe hê nie, en na 'n paar uitvalle waartydens ek die plaaslike polisie moes bel om die hofbevel af te dwing, het ek besef dat dit nie vir my sou werk nie. Ek moes Kaapstad verlaat, anders sou ek nooit 'n ordentlike lewe vir myself en my kinders kon skep nie. Ek het 'n oorplasing na Bloemfontein aanvaar en die kinders saamgeneem. Hulle was onderskeidelik veertien, dertien en agt jaar oud.

Nie lank na die egskeiding nie, het Daniel my laat weet dat hy 'n aansienlike staatspensioenbetaling ontvang het toe die staat se vleisgraderingsdienste geprivatiseer is en toe 'n pos aangebied is by die privaat maatskappy wat die voormalige regeringsfunksie oorgeneem het. Ek het deur middel van die skindernetwerk gehoor dat hy 'n rehabilitasiesentrum betree het en nie meer gedrink het nie, maar hy het dit nie aan my genoem nie. Toe ontmoet hy 'n vrou met wie hy wou trou. Wat my betref, was dit goeie nuus – uiteindelik het dit gelyk of ek vry sou wees om met my lewe aan te gaan, sonder 'n eksman wat soos Velcro aan my vasklou.

Ek het verwag dat die kinders dalk 'n paar probleme sou hê om aan te pas, maar ten minste het ons meestal rus en vrede by die huis gehad. Hulle het stiller geword, meer goedgemanierd, amper vreesbevange, asof hulle gewag het vir die volgende bom om te val. Ek het lang ure gewerk gedurende die dag, maar ek het aande en naweke, al my vrye tyd eintlik, by die huis saam met hulle deurgebring of as Ma se Taxi opgetree. Gou het hulle 'n nuwe vriendekring in die skool gehad, en ons het ook lewendige sosiale tyd saam met kollegas en hul kinders oor naweke gehad. Gedurende die skoolvakansies het ek die kinders toegelaat om hul pa te besoek, en ons het die koste van hul lug- of busreise gedeel. Ek het gedink alles gaan goed. Die kinders het begin inskakel.

Maar Daniel was nog nie gereed om te laat gaan nie. Ek is nog nie genoeg gestraf omdat ek die vermetelheid gehad het om hom te verlaat nie. Hy het begin aandring dat die seuns na Kaapstad terugkeer om by hom te woon. Hy was nie meer bereid om onderhoud vir drie kinders te betaal nie. Ons het op hierdie sporadiese betalings staatgemaak om finansieel te oorleef. Ek moes kos en klere koop, skoolgeld betaal, die verband op my meenthuis betaal, en vir nutsdienste, ens., uit my karige salaris betaal. Dit alles, alhoewel ek steeds die oortrokke fasiliteit en lenings afbetaal het wat ek aangegaan het om te probeer oorleef tydens die rampspoedige huwelik. Alle lenings was in my naam by die bank waar ek gewerk het, wat beteken dat ek geen ander keuse gehad het as om verantwoordelikheid vir die terugbetaling te aanvaar toe ons geskei was nie. Ek was in elk geval so desperaat om weg te kom van hierdie toksiese verhouding dat ek tot enige bepalings in die egskeidingsbevel sou ingestem het.

En natuurlik was hy reg; finansieel sou hulle baie beter daaraan toe wees saam met hom. As ek tot hierdie reëlings sou instem, kon hulle na hul vorige skool terugkeer en sou hulle terug wees tussen hul ou vriende, en in luuksheid leef in vergelyking met wat ek hulle kon bied. Ek was nie bereid om terug hof toe te gaan en hierdie saak in 'n toutrekkery te verander waarin die kinders uiteindelik diegene sou wees wat seergekry het nie. Ek het besluit om die beslissing om te gaan of te bly aan hulle oor te laat.

Toe hulle eers terug was Kaapstad, het die seuns my selde gekontak en was gerieflikheidshalwe nie beskikbaar wanneer ek gebel het nie. Ek was werklik verbaas dat hulle dit so maklik gevind het om weg te gaan, en ek was verpletter toe dit geblyk het dat my kinders geen kontak met my wou hê nie. Ek het jare later uitgevind dat hulle geglo het dat ek hul trek na Kaapstad geïnisieer het. Dit was die soort verwronge waarhede wat my amper gebreek het. Maar ek het nóg 'n baie jong kind gehad om na óm te sien, en ek het my aandag op haar gevestig.

Hooffoto: KI-geïllustreerde foto van 'n alkoholis wat by 'n tafel sit en drink terwyl sy vrou hom die rug toekeer.